Mestmarkt weinig transparant, wel in grote lijnen eerlijk

De mestmarkt functioneert volgens onderzoekers van SEO Economisch Onderzoek in grote lijnen eerlijk. In een studie in opdracht van het ministerie van LVVN concluderen zij dat er geen sprake is van marktfalen of ongeoorloofd machtsmisbruik. Ondanks spanningen en hoge prijzen zorgt voldoende concurrentie tussen marktpartijen ervoor dat de prijsvorming niet structureel scheef loopt.

Volgens het onderzoek spelen intermediairs – handelaren en transporteurs die mest van veehouders naar afnemers brengen – een centrale rol in de markt. Zij beschikken over meer marktinformatie dan individuele veehouders of akkerbouwers, omdat zij meerdere transacties en beide kanten van de markt overzien. Maar die informatievoorsprong leidt volgens SEO niet tot te dominante posities. Juist omdat meerdere intermediairs actief zijn, blijft onderlinge concurrentie bestaan en worden buitensporige prijsverschillen in principe door de markt zelf gecorrigeerd.

Twijfels bij veehouders

De onderzoekers erkennen dat de mestmarkt weinig transparant is en dat dit bij veehouders leidt tot twijfels over de eerlijkheid van de prijzen. Veehouders weten vaak niet welke prijzen elders worden betaald en kunnen transacties moeilijk vergelijken. Toch benadrukt SEO dat een gebrek aan transparantie niet automatisch betekent dat de markt oneerlijk is. Zolang er voldoende concurrentie is, blijft de markt volgens hen functioneren.

Mest is prijsinelastisch

Pas in tweede instantie wijzen de onderzoekers op een fundamenteler probleem: mest is een uitgesproken prijsinelastisch product. Zowel het aanbod als de vraag reageren nauwelijks op prijsveranderingen. Veehouders houden dieren voor melk, vlees of eieren en passen hun productie niet snel aan bij hogere mestafzetkosten. Bedrijven zijn kapitaalsintensief en mestkosten vormen slechts een beperkt deel van de totale kosten. Hierdoor beweegt het aanbod van mest nauwelijks mee met de prijs, stelt SEO. 

Ook aan de vraagzijde is de reactie beperkt. Akkerbouwers gebruiken dierlijke mest zolang dit past binnen de gebruiksnormen en bij het gewas. Regelgeving en teelttechnische overwegingen bepalen de vraag veel sterker dan prijs. Hierdoor leiden relatief kleine verschuivingen in beleid of gebruiksruimte tot grote prijseffecten.

Sterke prijsstijging in de afgelopen jaren

Volgens SEO is de geringe prijselasticiteit de verklaring waarom de mestprijzen de afgelopen jaren sterk zijn gestegen. Aanscherping van het mestbeleid verlaagt de gebruiksruimte en dus de vraag, terwijl het aanbod minder snel daalt. Overtollige mest moet op grotere afstand worden afgezet en vaker worden verwerkt, wat extra kosten voor transport, opslag en verwerking met zich meebrengt. Die kostenstijgingen vertalen zich direct in hogere mestprijzen, zonder dat dit volgens de onderzoekers wijst op een oneerlijke of slecht functionerende markt.